tips & inspiratie

Kou als startsein voor groei

Veel plantenzaden ontkiemen niet direct nadat ze rijp zijn. Ze hebben een soort seintje nodig dat aangeeft dat de tijd is aangebroken om te gaan groeien. Hoe werkt dat?

Kiemrust

Veel zaden kennen een kiemrust; een handig trucje van de natuur dat ervoor zorgt dat zaden pas ontkiemen op een gunstig moment. Zo zijn er zaden waarbij het zaad is ingekapseld in een harde zaadhuid die door het maagsap van vogels poreus wordt gemaakt (slim, het jonge plantje staat dan niet vlak naast zijn ouders).

Temperatuur

Bij het grootste deel van de bomen en struiken is temperatuur (mede)bepalend voor het ontkiemen van de zaden. Pas na een zekere hoeveelheid kou wordt de kiemrust doorbroken. Hierna zal het zaadje bij gunstige omstandigheden (genoeg vocht en warmte) beginnen te groeien. Dit betekent dat de jonge boompjes meestal pas opkomen in de lente en daardoor geen last hebben van vorst, sneeuw en hongerige dieren als ze nog klein en kwetsbaar zijn.

Vernalisatie

Het beïnvloeden van de groei door kou wordt vernalisatie genoemd. Dit proces vindt meestal plaats bij temperaturen tussen 0 en 10 graden en gaat het snelst tussen 0 en 3 graden. Naast het kiemen van zaden zorgt vernalisatie er ook voor dat bepaalde soorten tweejarige planten een seintje krijgen om bloemknoppen te gaan vormen. Het eerste jaar maken ze alleen blad en stengels en na de winter verschijnen er bloemen.

Koude stratificatie

Het proces van vernalisatie kan ook nagebootst worden. Dit heet koude stratificatie en is natuurlijk heel handig wanneer je zaadjes uit een ander werelddeel haalt, of als kweker het groeiproces beter wilt kunnen plannen en versnellen. Een uitgekiende behandeling van de zaden met kou, warmte en water (met bepaalde stoffen erin opgelost) zorgt er dan voor dat een zo groot mogelijk deel van de zaden opkomt binnen een korte tijd. Ze kunnen dan weer allemaal tegelijk verplant worden bijvoorbeeld, lekker makkelijk.
Als het allemaal niet zo precies hoeft is zaaien in de herfst het allermakkelijkste. De natuur doet dan het werk en in het voorjaar beginnen de zaden vanzelf te kiemen.